O pasado xoves 26 de marzo, o Colectivo das Pedras Galladas organizamos no Burgo unha actividade arredor da banda deseñada galega, convertendo a sala de reunións dos Servizos Múltiples nun espazo de encontro, reflexión e conversa arredor da nosa cultura.

A xornada contou coa participación de Uxío Pérez López, quen presentou o seu libro Viñetas en Vegliota, publicado por Baía Edicións. Trátase dunha obra pioneira que reconstrúe a memoria gráfica de Galicia e afonda nas orixes da banda deseñada galega desde unha perspectiva histórica e cultural. É unha obra que destaca pola súa accesibilidade para o público xeral: lonxe de ser un ensaio denso de centos de follas, o que pretende é que nos poidamos achegar ao nacemento da banda deseñada en Galiza dunha forma amena e didáctica.

O encontro serviu tamén para reivindicar a banda deseñada como unha ferramenta de expresión, pero tamén como parte fundamental do noso patrimonio cultural, capaz de axudarnos a comprender mellor a nosa historia e identidade. Ademais, contamos coa presenza da editorial, o que permitiu ás persoas asistentes adquirir exemplares do libro e levalos asinados polo autor, pechando así unha actividade marcada pola proximidade e o intercambio.

O mércores 4 de marzo, o Colectivo das Pedras Galladas, unindo forzas con ADEGA, organizamos unha mesa redonda na sede da AC Alexandre Bóveda baixo o título O Monte Xalo: Olimpo Ártabro. A auga, a paisaxe e o patrimonio que nos sostén. O encontro, que foi todo un éxito en participación, estivo moderado por Xandro García e naceu coa intención de crear un espazo aberto para informar, reflexionar e compartir coñecemento arredor dun territorio que forma parte da identidade da comarca coruñesa.

O evento reuniu voces moi diversas, e probablemente esa pluralidade foi unha das claves do seu éxito. Participaron a investigadora en botánica da Universidade da Coruña Eva Martínez; a enxeñeira de montes Beatriz Rodríguez-Morales; Xan Castro, vogal da directiva do Monte Veciñal Xalo de Celas; e o escritor e investigador da memoria popular Lois Vilar. Todas persoas vinculadas ao Xalo e a súa contorna. Cada intervención achegou unha mirada distinta sobre o mesmo territorio: a experiencia da xestión comunal, a investigación científica, o estudo social do monte e a recuperación da memoria cultural.

A conversa comezou falando da importantcia e riqueza do Monte Xalo, destacando o seu valor ecolóxico, patrimonial e social. Xan Castro concretou o que significa que o Monte Xalo sexa un monte veciñal en man común: un territorio que pertence á veciñanza e cuxas decisións se toman de maneira asemblearia, mantendo viva unha relación colectiva co monte baseada no coidado e na responsabilidade compartida.

Ao longo da sesión lembráronse elementos naturais que ás veces pasan desapercibidos cando o monte se observa só como unha silueta no horizonte. Falouse das zonas de matogueira húmida e das turbeiras que durante anos configuraron ecosistemas singulares. Foi Eva Martínez quen lembrou que o herpetólogo e naturalista Pedro Galán chegou a describir o Monte Xalo como unha pequena versión do Xistral pola súa riqueza e caracterísitcas únicas, aínda que, como ben sinalou Eva, polo desgaste que sufriu este monte co paso do tempo esa comparación queda, de momento, máis no pasado ca no presente. O papel do Xalo como regulador natural das augas, xunto coa presencia de regatos e brañas, explica en parte a importancia que o monte ten no equilibrio ambiental da contorna. Eva tamén destacou a existencia de flora diversa e notable no Xalo, así como paisaxes que perduran, e outras que foron desaparecendo, coa fauna e flora que as compoñía, debido, especialmente, a acción humana, plantacións de eucalipto, etc.

Outro dos aspectos que centrou o debate foi o valor social do monte. A enxeñeira de montes Beatriz Rodríguez-Morales compartiu os resultados da súa investigación sobre a percepción social dos servizos ecosistémicos nun monte comunal periurbano da contorna coruñesa. Na súa tese doutoral, Analysis of the social perception of ecosystem services on a peri-urban communal forest from northwestern Spain, analiza como a veciñanza percibe e valora os beneficios que ofrece o monte máis alá da produción. Entre eles, a veciñanza destaca a provisión de auga, a regulación do clima local, o espazo para actividades deportivas e de lecer ou o seu valor cultural e simbólico, dándolle unha importancia vital aos valores sociais e ao sentimento de pertenza, eses servizos intanxibles que ofrece unha contorna coma esta. Para quen queira profundizar nesta análise, tamén se pode consultar a seguinte presentación, con información moi visual e sinxela: Diferencias en los beneficios percibidos por la sociedad de un monte vecinal en mano común , onde se detallan polo miúdo estas conclusións.

Lois Vilar seguiu a conversa levándoa cara o seu valor cultural e simbólico. Investigador e grande coñecedor da tradición oral da comarca, lembrou que o Monte Xalo é tamén un territorio cheo de historias, lendas e pedras con nome propio. Penedos singulares, lugares asociados a relatos antigos e vestixios arqueolóxicos forman parte dun patrimonio que fala da relación que as comunidades mantiveron co monte ao longo dos séculos. O Xalo, explicou, non é só unha paisaxe que miramos dende lonxe: é un espazo habitado pola memoria colectiva, un territorio onde natureza e cultura se entrelazan e que nos conecta cos pobos que viviron aquí moito antes ca nós.

Ese contexto serviu tamén para introducir a preocupación principal que motivou a organización do encontro: o proxecto dunha central hidroeléctrica reversible na zona de Meirama. Durante a mesa explicouse que a infraestrutura prevista empregaría a antiga balsa mineira como depósito inferior e que as suás augas acabarían conectando co río Barcés e, finalmente, co Encoro de Abegondo-Cecebre, principal fonte de auga potábel para a cidade da Coruña e boa parte da súa área metropolitana.

A preocupación non se limita só á contorna máis inmediata. As persoas participantes explicaron que os impactos dun proxecto deste tipo poderían estenderse ao conxunto da rede fluvial da zona e afectar territorios moito máis amplos, desde os concellos da área coruñesa ata ríos que desembocan na costa, conectando ecosistemas que chegan mesmo á zona do Anllóns e ao litoral de Corme e Laxe. A posibilidade de mobilizar sedimentos e metais pesados presentes na antiga balsa mineira foi un dos puntos que máis preocupación xerou entre as persoas asistentes.

Neste contexto tamén xorde unha reflexión que atravesou boa parte da conversa: a sensación de que o noso patrimonio ecolóxico queda demasiadas veces abandonado á súa sorte ou sometido á lóxica da especulación. As decisións sobre o territorio seguen a priorizar case sempre o valor económico inmediato por riba do valor social, cultural ou ambiental que estes espazos teñen para a veciñanza. O caso do proxecto da central de bombeo é un exemplo claro. Por iso, encontros como este lembran algo fundamental: que só tecendo comunidade e redes de apoio mútuo podemos defender os lugares nos que vivimos e o patrimonio que nos sostén.

Mais a mesa non quedou só nas intervencións dos relatores da mesma. O público tomou a palabra no tramo final e ampliou o debate con preguntas, reflexións e conexións. Entre as intervencións destacou a referencia ás compañeiras de Encrobas Viva, lembrando que a defensa da terra e da auga ten unha longa historia na comarca e que moitos dos conflitos ambientais actuais teñen raíces en procesos anteriores de mobilización veciñal, coma este do que falamos.

A sensación ao rematar foi compartida por moitas das persoas presentes: a diversidade da mesa permitiu crear un espazo no que informarse e formarse ao mesmo tempo. Un diálogo no que a investigación científica, a experiencia da xestión comunal, a memoria cultural e a preocupación cidadá se atoparon para pensar colectivamente o futuro do territorio.

Porque, como quedou claro ao longo da tarde, detrás de cada alegación, de cada estudo ou de cada actividade divulgativa hai persoas que traballan a diario para defender o patrimonio natural e cultural da comarca. E esa defensa pasa tamén por seguir creando espazos de encontro e reflexión.

Por iso, desde o Colectivo das Pedras Galladas continuamos apoiando as iniciativas que buscan protexer o Monte Xalo. Nos próximos días terá lugar un roteiro reivindicativo organizado por ADEGA, a Asociación de Montes Veciñais da Parroquia de Celas e o noso colectivo: unha xornada para percorrer o monte, compartir un xantar e seguir abrindo espazos de información e debate sobre un territorio que é, ao mesmo tempo, paisaxe, memoria e futuro compartido.

O pasado 26 de febreiro de 2026, Paula Taibo e Brais Arias viñeron ás Pedras Galladas para falarnos de “A quen pertence a tecnoloxía que usamos?” Crearon unha conversa na que aprendimos moito sobre a capacidade de decisión que temos sobre os nosos datos, e moitas veces non valoramos o suficiente.

Paula Taibo é estudante do Grao en Enxeñaría Informática e presidenta do GPUL (Grupo de Programadores e Usuarios de Linux da UDC), colectivo que colaborou con nós nesta actividade e xa nalgunha outra no pasado, e esperamos que en moitas máis no futuro próximo! Paula participa e organiza actividades diversas nas que, seguindo a filosofía de GPUL, traballa na difusión do software libre e dunha cultura tecnolóxica máis aberta e crítica. Brais Arias leva máis de vinte anos vinculado ao GPUL, formou parte da súa directiva e foi un dos fundadores do Colectivo das Pedras Galladas, así que a creación de comunidade está entre os seus valores principais.

Ambos viñeron cunha intención moi clara: conectar cun público non tecnolóxico, achegar coñecemento que poidamos aplicar día a día, e conseguírono. Xeraron un espazo accesible, claro e participativo no que aprendimos moito.

Tamén falamos da diferenza entre privacidade e seguridade, pensástelo algunha vez? Pois vouvos contar os exemplos que nos deu Paula, para que o apliquedes de forma moi simple no día a día:

Así que é momento de pensar nos nosos datos, poden estar “seguros” nunha gran empresa tecnolóxica, pero… quen os ve realmente? Que se fai con eles? Que capacidade temos nós de decidir?

Non se trata de cambiar todo dun día para outro, senón de coñecer que existen opcións.

Para nós é importante abrir este tipo de espazos. Pode que non sexa o primeiro que se asocia ao noso colectivo, pero a tecnoloxía tamén é cultura do día a día. Tamén constrúe comunidade.

Grazas a Paula e a Brais pola súa claridade e compromiso. Grazas ao GPUL pola colaboración. E grazas a todas as persoas que participastes e fixestes da charla unha verdadeira conversa.

Seguimos aprendendo. 💙